1. Mósebók

Með orði skapar Guð sjávardýr, fugla og landdýr á fjórða og fimmta sköpunadegi sínum í ljósi sólar og tungls.

Á sjötta sköpunardegi sínum, lýkur Guð við sköpunarverk sitt að sinni [með sköpun ferfætlinga, kvikfénaðar, skriðkvikinda og villidýra -BBJ] og skapar manninn, fullkomnustu veruna á jörðunni, af jarðneskum efnum, en gefur þessari sköpun lifandi sál í sinni mynd.

Þessari sköpun gefur Guð persónulegt vitundarlíf með persónulegu samfélagi við sig, skaparann sjálfan. Hann skapar því manninn í sinni mynd. Hér er átt við andlega eftirlíkingu af mynd Guðs, því Guð er andi, en ekki líkamlegur, nema hann taki á sig líkamlega mynd.

Lítum nánar á frásögnina um sköpun mannsins í 1. kap., v. 26-30.:

[Áherslan sem lögð er á sköpun mannsins í 27. v. er mikil. Áherslan er þreföld:

1. Guð skapaði manninn eftir sinni mynd
2. hann skapaði hann eftir Guðs mynd
3. hann skapaði þau karl og konu

Hér er mikill leyndardómur sagður í stuttu máli. Maðurinn er ekki skapaður aðeins sem einstaklingur, heldur sem karl og kona. Og, sem karl og kona er hann skapaður eftir Guðs mynd.

Ekkert líkt þessu er sagt um nein dýr jarðarinnar eða aðra sköpun, þrátt fyrir að dýrin séu kynskipt.

Aðeins Andi Guðs getur opnað fyrir okkur þessa leyndardóma, en þó er óhætt að segja að hér er staða hjónabandsins, sambands karls og konu, sem heilagrar stofnunar, grundvölluð. Lífstíðar samband karls og konu er heilagt og samband þeirra átti að vera náið eins og samband þríeiningarinnar í Guðdómnum. Guð er einn [Aths. 3] sem Faðir, Sonur og Heilagur andi. Þannig áttu maðurinn og konan að vera eitt, eitt hold, eins og stundum er sagt, ekki bara við líkamlegt samræði, heldur einnig í andanum.

Það er út frá þessari forsendu, sem Guð sér ástæðu til þess að setja í lögmálið bann við hórdómi, við samræði við sama kyn og við skepnur. Hjónabandið er heilagt af því að þannig er til þess stofnað frá því að maðurinn er skapaður.

Það er þetta sem gerir hann að manni en ekki dýri.

Hér verður að bæta við að margt breytist frá og með syndafallinu. Við getum ekki krafist þess að allt fólk giftist, en við þekkjum það þó að gott hjónaband gerir manninn (karlinn jafnt og konuna) að vissu leyti fullkomnari. Oft er talað um að þau bæti hvort annað upp o. fl. þ. u. l. Með því er gefið til kynna að hvort um sig verði fyllra eða stærra í sambandi við hinn aðilann en ef þau hefðu verið ein og sér, hvort fyrir sig. -- BBJ]

Sköpunarsögunni lýkur í þessum 1. kap. Biblíunnar með þessum orðum:

Þar með var sköpunninni lokið -- í bili. Við tók hvíldardagur Drottins, sem enn stendur. (Heb. 4:4, 9). -- Hvað skyldu það vera mörg ár á okkar mælikvarða?

Þegar Guð opinberar sköpunarsögu sína, setur hann hana fram í sköpunardögum, mannanna vegna. Í fyrsta lagi höfðu menn lengst af engin skilyrði til að skynja sköpunarsögu milljóna ára. Það varð því að setja frásögnina fram á einfaldan, skiljanlegan hátt.

Í öðru lagi þurfti maðurinn að skynja ábyrgð sína gagnvart sköpuninni, viðurkenna Guð sem skaparann og gera sér grein fyrir því, að öll sköpun Guðs var góð og átti að verða eingöngu til blessunar öllu lífi á jörðinni.

Þessi opinberun Guðs er þannig sett fram, að Ísraelsmenn töldu daga vikunnar í samræmi við sköpunarsöguna og kölluðu fyrsta daginn dag sólarinnar, sem á íslensku er sunnudagur.

Næst síðasti dagur vikunnar hlaut á dögum kaþólsku kirkjunnar á Íslandi nafnið föstudagur, því þá áttu menn að fasta að einhverju leyti Guði til dýrðar.

Síðasti dagur vikunnar var hjá Ísraelsmönnum sabbatsdagur, því þá skyldu menn hvílast eins og Guð hvíldist að loknu sköpunarverki sínu. Móse fékk boð um að fyrirskipa þennan dag sem hvíldardag, með tilliti til þess, að síðasta dag sköpunarverksins hafi Guð hvílst frá sköpunarverki sínu. Sjálfsagt hefur Guð haft í huga þörf mannsins til hvíldar, sjöunda hvern dag.

Hvíldardagur hefur lengst af verið óþekkt hugtak hjá heiðingjum. Hvíldardagur flestra kristinna manna, sem einnig er vikulega, byggir á upprisu Jesú Krists, sem var fyrsta dag vikunnar, á sunnudegi.

---

Í þessum kapítula er Guð nefndur Elohím, en það felur í sér, að hann sé skapari heimsins.

Annar kapítuli bókarinnar hefst sem niðurlag sköpunarsögunnar sjálfrar, sem við lásum líka í upphafi þessa lestrar. En í þeim kapítula er framhald, sem upphaflega var skráð á annað bókfell. Menn héldu lengi, að þar væri um aðra sköpunarsögu að ræða, en færustu sérfræðingar halda því nú fram, að það sé -- og hafi verið beint framhald af hinu bókfellinu. Þar er aldrei notað nafnið Elohím eitt og sér.

Þar bregður svo við, að þar hefur Guð tvö samsett nöfn: Það er nafnið Jahve-Elohím, þ. e. Drottinn Guð. Það er nefnt 20 sinnum í seinni frásögninni, sem við skulum bráðum líta nánar á.

Þessi mismunur hefur verið skýrður af sérfræðingum á þennan hátt:

Þegar Guð er í sköpunarsögunni skapari alheimsins, kallast hann Elohím. Þegar talað er um samfélag hans við mennina, er hann nefndur sáttmálanafninu Jahve, þ. e. Drottinn í okkar biblíuþýðingu. En til þess að Það sé ljóst, að um sama Guð sé að ræða, sem skapaði himin og jörð, er sáttmálanafninu Jahve hnýtt við skaparanafnið Elóhím.

Sömu sérfræðingar segja:

Það er langt frá því að á grundvelli mismunandi guðsnafna geti menn aðgreint tvö upprunaleg frumrit, heldur verður þvert á móti, samfléttun þessara guðsnafna í Jahve-Elohím til þess að samtengja báðar frásagninrnar í eina heild. Það er því dálítið vafasamt hvort hægt er að tala um tvær sköpunarsögur. Jafnvel þótt það sé rétt, að þetta sé á tveimur töflum ^{[Aths. 2]}, virðist innihaldið vera ein og sama frásögnin, því að hin síðari styðst við þá fyrri.

Þessi framsetnig mín er útdráttur, þýðingar úr sérfræðingaáliti yfir Mósebækurnar, sem er fylgirit Illustrert Bibelleksikon undir heitinu BIBELEN.

Í framhaldi af aðal-sköpunarsögunni er frásögnin um Paradís, sem dregur upp frásögn um hinn fyrsta mann, Adam, og hvernig skaparinn leysti samfélagsvandamál hans með því að skapa honum konu, sem væri hold af hans holdi og bein af hans beinum. Það merkir einfaldlega, að þau séu eitt í uppruna sínum og eigi að vera eitt í lífinu.

Þannig er þessi saga táknræn, en samtímis sönn í raungildi sínu, að maður og kona eigi að meta hvort annað sem sam-eind, eftir að þau hafa tekið saman frammi fyrir augliti Guðs. Þetta er staðfest með orðunum í 24. versinu:

Frásögunni lýkur með myndinni um hið algera, barnslega sakleysi:

Á því, að höggormurinn talar við konuna, er augljóst, að hér er ekki hið venjulega skriðdýr, höggormur á ferð, heldur persónugervingur andlegs spillingarvalds eða spillingar-anda, sem beitir mikilli slægð í spurningu sinni, með því að koma með fullyrðingu, sem var augljós lygi, og fá með því konuna til að mótmæla og ná þannig viðræðusambandi við hana.

Mikill ótti við höggorma hefur alltaf ríkt meðal manna, en auk þess eru höggormar sums staðar í Eþíópíu nátengdir andadýrkun heiðingjanna. Seiðmaðurinn hefur sinn höggorm með í dýrkun sinni á illu öndunum og foringjum illu andanna.

Þegar slíkur seiðmaður hefur komist til lifandi trúar á Jesú Krist, deyr höggormurinn. Það hafa kristniboðar staðfest.

Í 4. Mós. 21:6nn er sagt frá því að Drottinn sendi höggorma í eyðimörkinni til þeirra Ísraelsmanna, sem höfðu snúið baki við Guði og boðum Móse. Eitur þeira felldi fjölda Íssraelsmanna. Þá sáu hinir að sér og báðu Móse að biðja Guð um grið, og Guð sagði Móse að smíða höggormslíkingu úr eiri, festa þann höggorm á stöng og reisa hana, þar sem flestir gátu séð höggorminn. Þessu fylgdi það loforð frá Guði, að ef maður, sem bitinn var af höggormi liti í trú upp á höggorminn á stönginni, þá mundi honum ekki verða meint af eitrinu. Þ. e. þeir mundu bjargast fyrir trú.

Í þennan atburð vitnar Jesús, þegar hann þurfti að útskýra fyrir Nikódemusi ráðherra, frelsun fyrir trú á þann sem Guð sendi í heiminn til að frelsa mennina, soninn, Jesú Krist, og sagði:

Eins og Móse hóf upp höggorminn í Eyðimörkinni, þannig á mannssonurinn að vera upp hafinn, svo að hver sem trúir hafi eilíft líf í honum.
Því að svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki heldur hafi eilíft líf. (Jóh. 3:14-16.)

Lítum nú á framhald sögunnar um höggorminn og Evu:

Konan hefur fyrir sér orð Guðs, því ekkert er henni sjálfsagðara, en að hlýða Guði. En merkingin í þessum orðum Guðs hefur greinilega fyrst og fremst átt við lífið í samfélagi við hann, það sem við í dag köllum lifandi samfélag við Drottin.

Þá kemur fram slægð höggormsins, þ. e. Satans:

Í þessum orðum er fólgin lygi í skjóli sannleikans, eins konar hálfur sannleikur, því þegar freistarinn segir: Vissulega munum þið ekki deyja, þá á hann við líkamsdauða, en lýgur til um þann dauða, sem öllu máli skiptir, dauða frá samfélaginu við Drottin, sem einnig mætti kalla andlegan dauða.

En þessi blekking hans nægði til að gabba Evu. Nú hafði hann komið af stað freistingunni til að þjóna forvitni sinni og ílöngun í það sem hún vissi að Guð hafði bannað.

Þetta er í fáum dráttum saga flestra freistinga, sett fram á einfaldan en skýran hátt, svo að hver einasti maður með fullu viti geti skilið, að feisting er tilhneiging og löngun til að þóknast eigin hvötum eða ílöngunum og þá oft um leið að brjóta á móti vilja Guðs, og bak við freistingar, sem stríða gegn vilja Guðs, stendur höggormurinn, Satan enn í dag.

Framhald sögunnar er hið sígilda fall fyrir freistingum, en er hér tengt freistingunni um ávöxtinn á tré góðs og ills, sem stóð í miðjum aldingarðinum Eden.

Eru ekki freistingasögur þínar furðu líkar þessari sögu? Líttu á framhaldið og berðu það saman við þína reynslu um hvernig þú féllst fyrir einhverri sérstakri freistingu:

Honum var jafn kunnugt um að þetta var hinn bannaði ávöxtur, en hann lét líka freistast -- án athugasemda -- svo að ekki var hans sök minni en hennar. Nú höfðu þau óhlýðnast Guði og þar með fallið í synd, en Guð vitjaði þeirra. Því er lýst á einfaldan og hversdagslegan hátt:

Þetta eru mjög merkilegar upplýsingar, þær tengja saman synd og blygðun. Í andlegri merkingu er þetta vel skiljanlegt, því að sönn sektarkennd fær menn til að blygðast sín.

En hér er líka um að ræða blygðun, sem tengist því að láta ekki hvern sem er sjá blygðun sína, þ. e. kynfæri sín. Mér virðist hér koma fram varnarráðstöfun, sem Guð hefur komið til leiðar í manninum, honum til hlífðar í guðvana framtíð, sem nú hlaut að blasa við þessari fullkomnustu sköpun Guðs á jörðu, foreldrum fallins mannkyns.

Þetta er eitt af séreinkennum manna sem fylltir eru sektarkennd. Þeir reyna að dyljast Guði með öllum ráðum.

þetta má ekki skilja svo, að Guð hafi ekki vitað hvar Adam og kona hans voru, heldur sýnir þetta glöggt, að Guð elskar syndugan mann og kallar á hann. Það kemur gleggast fram í kalli Jesú Krists:

Komið til mín, allir þér sem erfiði hafið og þungar byrðar, og ég mun veita yður hvíld. (Mt. 11:28.)

Þetta er hans: "Hvar ertu?" Hann veit líka um þig eins og Guð í syndafallssögunni, sem kallaði: "Hvar ertu?"

Hverju svaraði Maðurinn?

Guð svaraði honum:

Taktu eftir því, að Adam afsakar sekt sína og hvernig hann gerir það. Hann svaraði Guði:

Kannast þú ekki við tilhneiginguna, að kenna öðrum um eigin sekt með réttu eða röngu? Finnst þér ekki, að Adam hafi hér bætt nýrri synd við sína eigin synd, þar sem hann reynir að kenna öðrum um fall sitt?

[Um leið og Adam kennir konunni um, kennir hann einnig Guði sjálfum um með orðunum: ... sem þú gafst ... -BBJ]

Sekur maður, sem skynjar og viðurkennir sekt sína, finnur óbeint nekt sína frammi fyrir Guði og felur sig fyrir honum. Konan var líka sek og nú snýr Drottinn sér að henni og spyr:

Sjáðu hér líka mannlega tilhneigingu til að kenna öðrum um fall sitt, þó það sé bæði rétt og satt, sem í afsökuninni felst. Kannast þú við þessa tilhneigingu hjá þér og öðrum?

Nú talar Drottinn beint við höggorminn. Það sýnir glöggt að höggormurinn er persónugervingur Satans:

Þetta eru spádómsorð Guðs. Sæði konunnar er eingetinn sonur Guðs, Jesús Kristur. Sæði kvenna, geta líka verið öll mannanna börn.

Taktu eftir, að Guð sagði sæði konunnar í merkingunni hennar barn -- eingetinn sonur frá mannlegu sjónarmiði, þar sem faðirinn er Guð sjálfur í heilögum anda. Það er sæði konunnar, sem á að merja höfuð höggormsins, höfuð Satans, þ.e. sigra hann. Það gerðist á krossinum á Golgata. Dauði Mannssonarins var sigurinn yfir Satan.

Þetta er fyrsti spádómurinn í Biblíunni um frelsarann.

Þú skalt merja hæl þess (afkvæmisins),

sagði Guð við höggorminn. Satan mer hæl Krists, þ. e. hann veldur Kristi þjáningum. Það táknar allar þær þjáningar, sem Drottinn varð að líða, með því að taka á sig syndir allra syndara með kvöl sinni og dauða á krossinum. Það táknar einnig þjáninguna í baráttu kristinna manna við Satan og syndina, því Satan heldur enn áfram að merja hæl Krists með því að stuðla að synd þeirra og guðsafneitun. Það eru þjáningar Krists í dag.

Hér er gefið stutt yfirlit yfir bölvunina, sem afleiðingu syndarinnar.

Fyrst skulum við líta á ummælin við konuna:

Mikla mun ég gjöra þjáningu þína, er þú verður barnshafandi. Með þraut skalt þú börn fæða, en hafa þó löngun til manns þíns.

Hér er átt við bæði andlega þjáningu, áhyggjur og erfiðleika á meðgöngutímanum og við fæðinguna. Ekki hafa dýrin slíkar áhyggjur. Það getur komið fram sem ótti konunnar og kvíði á meðgöngutíma og meiri þjáningu við fæðingu, en gerist hjá dýrunum.

Það sem Guð sagði við Adam, er sígilt, sem brauðstrit karlmannsins og barátta við óhentug náttúruskilyrði. Lífsbarátta gæti að nokkru leyti verið samheitið yfir bölvun syndarinnar. En lífsbaráttan er líka þroskandi og hefur ýmsar jákvæðar hliðar. Það er engin illkvittni í dómsorðum Guðs. Guð hætti ekki að elska manninn eftir syndafallið.

[Skýringin á nafni Evu er ekki sú að það þýði móðir allra sem lifa heldur er hér um að ræða hljóðlíkingu, e. k. orðaleik, sem mikið er notuð í 1. Mósebók. -BBJ]

[Eins og foreldri kennir barni sínu að klæðast með því að klæða það, þannig kennir Drottinn Guð manninum að klæðaths-1M-01-8ast og nota (unnar) afurðir jarðar til þess. -BBJ]

Nú var maðurinn orðinn syndari og kominn í andstöðu við vilja Guðs og þar með orðinn óhæfur sem slíkur til eilífs lífs, sem Guð mun hafa ætlað honum. Sem syndugur maður þurfti hann að hljóta fyrirgefngu synda sinna, til þess að verða hæfur í himininn. Slíka fyrirgefningu gátu menn hlotið í lifanda lífi fyrir trú, en þó ekki almennt fyrr en í Jesú Kristi -- fyrir dauða hans og upprisu. Að því stefndi Guð. það sjáum við í orðunum sem hann sagði við höggorminn í 15. versinu. ^{[Aths. 4.]}

En afleiðing syndarinnar var brottrekstur úr Paradís á jörðu.

Fyrir trúna á frelsarann Jesú Krist eignumst við aftur aðgang að lífsins tré.

Jesús sagði í Op. 2:7, um þá sem á hann trúa:

Þeim er sigrar, honum mun ég gefa að eta af lífsins tré, sem er í Paradís Guðs,

þ.e. bæði í þessu lífi og hinu komanda. Það fylgir fyrirgefningu syndanna.