BIBLÍUSKÝRINGAR
1. Mósebók
9. lestur: 22-24. kapítuli
Abraham og Ísak. -- Sara Andast. -- Ísak fær Rebekku
Guð reynir Abraham.
22:1-19
| 1M 22:1. | Eftir þessa atburði freistaði Guð Abrahams og mælti
til hans: "Abraham!" Hann svaraði: "Hér er ég. |
| 1M 22:2. | Hann sagði: "Tak þú einkason þinn, sem þú elskar, hann Ísak, og far þú til Móríalands og fórna honum þar að brennifórn á einu af fjöllunum, sem ég mun segja þér til." |
Abraham hefur örugglega þekkt meðal nágranna sinna bæði barnafórnir og mannafórnir, -- en það var meðal manna sem þekktu ekki þann Guð, sem Abraham trúði á og treysti. Slíkar mannafórnir þekkjast enn í dag meðal heiðingja.
Nú er það þessi voldugi Guð, sem hafði kallað hann til fylgdar við sig, sem fyrirskipar honum að fórna þessum syni, sem hann hafði eignast í elli sinni og Guð hafði lofað hann mundi eignast afkvæmi, -- og af afkvæmi hans mundu allar þjóðirhljóta blessun.
Biblían segir ekki orð um baráttu Abrahams við að hlýða þessari skipun Drottins, en baráttan hlýtur að hafa verið stórkostleg, en hlýðni hans við Guð yfirstígur föðurástina og persónulegar tilfinningar.
Hugleiðið hvaða hugsanir Abraham hefur glímt við, þegar hann fær þessa glöggu skipun Guðs. Hvað hefðir þú hugsað með þeirri sannfæringu að þrátt fyrir allt var þetta skipun Guðs?
| 1M 22:3. | Abraham var árla á fótum næsta morgun og lagði á asna sinn, og tók með sér tvo sveina sína og Ísak son sinn. Og hann klauf viðinn til brennifórnarinnar, tók sig upp og hélt af stað, þangað sem Guð sagði honum. |
| 1M 22:4. | Á þriðja degi hóf Abraham upp augu sín og sá staðinn álengdar. |
| 1M 22:5. | Þá sagði Abraham við sveina sína: "Bíðið hér hjá asnanum, en við smásveinninn munum ganga þangað til að biðjast fyrir, og komum svo til ykkar aftur." |
Hér hefur Abraham verið í miklum vanda, hvað hann ætti að segja piltunum. Fórn var bæn til Guðs. Í orðunum
... og komum svo til ykkar aftur,gæti hafa bærst bæn og von til Guðs um að hann á yfirnáttúrlegan hátt mundi bjarga syninum á síðustu stundu.
| 1M 22:6. | Og Abraham tók brennifórnarviðinn og lagði syni sínum Ísak á herðar, en tók eldinn og hnífinn sér í hönd. Og svo gengu þeir báðir saman. |
| 1M 22:7. | Þá mælti Ísak við Abraham föður sinn: "Faðir minn!" Hann svaraði: "Hér er ég, sonur minn!" Hann mælti: "Hér er eldurinn og viðurinn, en hvar er sauðurinn til brennifórnarinnar?" |
| 1M 22:8. | Og Abraham sagði: "Guð mun sjá sér fyrir sauð til brennifórnarinnar, sonur minn." Og svo gengu þeir báðir saman. |
| 1M 22:9. | En er þeir komu þangað, er Guð hafði sagt honum, reisti Abraham þar altari og lagði viðinn á, og batt son sinn Ísak og lagði hann upp á altarið, ofan á viðinn. |
| 1M 22:10. | Og Abraham rétti út hönd sína og tók hnífinn til að slátra syni sínum. |
Hér vil ég staldra við, til þess að við getum í sameiningu hugleitt, hvað hér er að gerast. Guð er hér að reyna Abraham, hvort hann eigi svo mikla trú og mikla auðmýkt í kærleika til Guðs sem kallaði hann, að hann (Abraham) væri fáanlegur til að fórna syni sínum, sem hann elskaði af öllu hjarta og byggði allar framtíðarvonir sínar á.
Hlýðni Abrahams var prófun á fullkominni hlýðni við Guð. Með því hefur Guð sett Abraham í sín eigin spor gagnvart þeirri ákvörðun sinni að senda -- þegar tíminn væri fullnaður -- sinn eingetinn son í heiminn, soninn, sem enn var á himnum -- Guð hjá Guði föður sínum -- til þess að líða fórnardauða á krossi á Golgatahæð skammt utan við Jerúsalem, borgina helgu.
Jesús varð að bera krossinn i áttina að Golgata. -- Ísak varð að bera fórnarviðinn upp á hæðina, þar sem fórnin átti að fara fram.
Þessi hæð, sem Abraham var kominn á með Ísak son sinn, mun hafa verið Golgatahæðin. En það var löngu áður en hæðin hlaut það nafn.
Abraham sýndi fullkomna hlýðni -- hlýðni trúarinnar -- þannig var einnig hin fullkomna hlýðni Jesú.
Þegar Guð sá hina fullkomnu hlýðni Abrahams, stöðvaði hann Abraham:
| 1M 22:11. | Þá kallaði engill Drottins til hans af himni og mælti: "Abraham! Abraham!" Hann svaraði: "Hér er ég." |
| 1M 22:12. | Hann sagði: "Legg þú ekki hönd á sveininn og gjör þú honum ekkert, því að nú veit ég, að þú óttast Guð, þar sem þú synjaðir mér ekki um einkason þinn." |
Svo elskaði Abraham Guð, að ekkert var honum svo dýrmætt að hann vildi ekki fórna því fyrir hann. Berðu þetta saman við orð Jesú, sem hann sagði við Nikódemus:
Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn til þess að hver sem á hann trúir glatist ekkiheldur hafi eilíft líf. (Jóh. 3:16)Í stað Ísaks var lambi slátrað og því fórnað:
| 1M 22:13. | Þá varð Abraham litið upp, og hann sá hrút bak við sig, sem var fastur á hornunum í hrísrunni. Og Abraham fór og tók hrútinn og bar hann fram að brennifórn í stað sonar síns. |
Hér varð hrúturinn eða hrútlambið staðgengill þess sem átti að fórna. Á sma hátt var Jesús staðgengill syndugra manna frammi fyrir Guði, -- og þar sem hann var syndlaus, gat hann borið syndir hinna syndugu fram fyrir heilagan Guð í sinni eigin fórn, -- til fyrirgefningar allra þeirra synda.
Þegar Jesús gaf sjálfan sig, gaf Guð son sinn, ekki aðeins til að fæðast sem mannsbarn heldur til að taka á sig hegningu hinna seku, sem í trú gefast honum og fela sig honum.
| 1M 22:14. | Og Abraham kallaði þennan stað "Drottinn sér," svo að það er máltæki allt til þessa dags: "Á fjallinu, þar sem Drottinn birtist." |
Drottinn sér
, (JHWH jír'eh), er einnig talið eitt af nöfnum Guðs.
Hebreska sögnin, sem hér er notuð, ra'ah
, þýðir að sjá, horfa,
fylgjast með, skoða, og hefur því mjög víðtæka merkingu, sem síðan takmarkast
af samhenginu sjálfu.
Á fjallinu þar sem Drottinn birtist
má einnig þýða: Á fjallinu,
þar sem Drottinn sá
eða Á fjallinu, þar sem Drottinn leit til
eða
fylgdist með
.
Það er sem sé niðurstaða Abrahams að Drottinn fylgist með og einkum á sérstökum stundum sem þessari. Ef Drottinn kallar mann til einhvers, hversu erfitt sem kann að vera að fylgja því, og þó að um hlýðnipróf sé að ræða, þá fylgist Drottinn með og gefur farsæla lausn. (BB).
Frá 15. versi til hins 20. sjáum við afleiðingu hlýðninnar, sem var endurtekning á fyrirheitum Drottins viðAbraham:
| 1M 22:15. | Engill Drottins kallaði annað sinn af himni til Abrahams |
| 1M 22:16. | og mælti: "Ég sver við sjálfan mig," segir Drottinn," að fyrst þú gjörðir þetta og synjaðir mér eigi um einkason þinn, |
| 1M 22:17. | þá skal ég ríkulega blessa þig og stórum margfalda kyn þitt, sem stjörnur á himni, sem sand á sjávarströnd. Og niðjar þínir skulu eignast borgarhlið óvina sinna. |
| 1M 22:18. | Og af þínu afkvæmi skulu allar þjóðir á jörðinni blessun hljóta, vegna þess að þú hlýddir minni röddu." |
Þessa blessun hefur þú hlotið í heilagri skírn í samfélaginu við Drottin Jesú, en það er undir þér komið hvort þú heldur þeirri blessun eða sleppir henni, því hún varðveitist aðeins fyrir trú.
| 1M 22:19. | Eftir það fór Abraham aftur til sveina sinna, og þeir tóku sig upp og fóru allir saman til Beerseba. Og Abraham bjó enn um hríð í Beerseba. |
[Beerseba virðist hafa verið síðasti dvalarstaður Abrahams, nema að hann hafi flust til Hebron (Kirjat Arba) fyrir andlátið, ef til vill í fyrir eða í kjölfar andláts Söru (sjá: I. Mós. 23:2 og 25:9-10). (BB)]
Ætt Nahors, bróður Abrahams
22:20-24
| 1M 22:20. | Eftir þetta bar svo við, að Abraham var sagt: "Sjá, Milka hefir og fætt bróður þínum Nahor sonu: |
| 1M 22:21. | Ús, frumgetning hans, og Bús, bróður hans, og Kemúel, ættföður Aramea, |
| 1M 22:22. | og Kesed, Kasó, Píldas, Jídlaf og Betúel." En Betúel gat Rebekku. |
| 1M 22:23. | Þessa átta fæddi Milka Nahor, bróður Abrahams. |
| 1M 22:24. | Og hann átti hjákonu, sem hét Reúma. Hún ól honum og sonu, þá Teba, Gaham, Tahas og Maaka. |
[Þessi ættleggur tengir Ísrael við nágranna ættflokka sína. En fyrst og fremst er hér verið að segja frá ætt Rebekku (v. 22) og ættartengslum hennar við Ísak, frænda sinn og síðar eiginmann. (BB.)]
Sara andast. Abraham kaupir henni legstað.
23. kapítuli.
Í þessari frásögn sjáum við ást og virðingu Abrahams til þessarar konu sinnar og vinsældir hans meðal nágranna-höfðingjanna. Abraham fær virðulegan grafreit fyrir konu sína í helli í Kanaanslandi ásamt landinu sem honum fylgdi.
[Þetta er einnig frásaga sem vekur athygli á helgi Makpela hellis, sem Sara og síðar Abraham sjálfur var jarðsett í, -- og Hebron svæðisins -- með því hvernig sagt er frá kaupunum. (BB).]
Ísak fær Rebekku.
24. kapítuli.
| 1M 24:1. | Abraham var gamall og hniginn að aldri, og Drottinn hafði blessað Abraham í öllu. |
| 1M 24:2. | Þá sagði Abraham við þjón sinn, þann er elstur var í húsi hans og umsjónarmaður yfir öllu, sem hann átti: |
| 1M 24:3. | "Legg þú hönd þína undir lend mína, og vinn mér eið að því við Drottin, Guð himinsins og Guð jarðarinnar, að þú skulir ekki taka syni mínum til handa konu af dætrum Kanaaníta, er ég bý á meðal, |
| 1M 24:4. | heldur skaltu fara til föðurlands míns og til ættfólks míns, og taka konu handa Ísak syni mínum." |
Fyrsta setningin í orðum Abrahams: "Legg þú hönd þína undir lend mína," felur í sér eins konar svardaga, að þessi trúi þjónn heiti því eða sverji að afkomandi Abrahams skuli ekki blanda kyni við óviðkomandi þjóðflokk. Þess vegna er eiðurinn svarinn með snertingu á kynfærum Abrahams.
[Eiður með snertingu við kynfæri (sjá einnig I. Mós. 47:29) er mjög forn hefð, sem er horfin á tíma Ísraelsríkisins. Þessi athöfn felur í sér að helgi kynfæranna hefur verið mjög mikil. Við sjáum það af öllu tali Biblíunnar um kynfæri og kynlíf að orðfærið er mjög hátíðlegt. Þar eimir sterklega eftir af þessari helgi. (G.v.Rad: Genesis, bls. 249-250. Innsk.: BB)]
| 1M 24:5. | Þjónninn svaraði honum: "En ef konan vill ekki fara með mér til þessa lands, á ég þá að fara með son þinn aftur í það land, sem þú fórst úr?" |
| 1M 24:6. | Og Abraham sagði við hann: "Varastu að fara með son minn þangað! |
| 1M 24:7. | Drottinn, Guð himinsins, sem tók mig úr húsi föður míns og úr
ættlandi mínu, hann sem hefir talað við mig og svarið mér og sagt: 'Þínum niðjum mun ég gefa þetta land,' hann mun senda engil sinn á undan þér, að þú megir þaðan fá syni mínum konu. |
| 1M 24:8. | Og vilji konan ekki fara með þér, þá ertu leystur af eiðnum. En með son minn mátt þú ekki fyrir nokkurn mun fara þangað aftur." |
| 1M 24:9. | Þá lagði þjónninn hönd sína undir lend Abrahams húsbónda síns og vann honum eið að þessu. |
| 1M 24:10. | Þá tók þjónninn tíu úlfalda af úlföldum húsbónda síns og lagði af stað, og hafði með sér alls konar dýrgripi húsbónda síns. Og hann tók sig upp og hélt til Mesópótamíu, til borgar Nahors. |
Það þurfti að vera augljóst, að þarna færi fulltrúi mikils höfðingja og dýrgripirnir væru ætlaðir brúðinni og nánustu ættingjum hennar. Það er athyglisvert, að þjónninn gjörir bæn sína til Drottins Guðs, sem Abraham trúði á, strax þegar hann er kominninn á landareign þessa höfðingja, sem var bróðir Abrahams.
Það er bæði eftirtektarvert og fræðandi, trúarlega séð, hvernig þessi trúi þjónn undirbýr erindi sitt: Hann biður einlæga bæn til Guðs.
Þá voru konur komnar að vatnsbrunni utan við borgina, þar sem hann hafði stoppað með úlfalda sína. Þær voru að sækjavatn:
| 1M 24:11. | Og hann áði úlföldunum utan borgar hjá vatnsbrunni að kveldi dags, í það mund, er konur voru vanar að ganga út að ausa vatn. |
| 1M 24:12. | Og hann mælti: "Drottinn, Guð húsbónda míns Abrahams. Lát mér heppnast erindi mitt í dag og auðsýn miskunn húsbónda mínum Abraham. |
| 1M 24:13. | Sjá, ég stend við vatnslind, og dætur bæjarmanna ganga út að ausa vatn. |
| 1M 24:14. | Og ef sú stúlka, sem ég segi við: 'Tak niður skjólu þína, að ég megi drekka,' svarar: 'Drekk þú, og ég vil líka brynna úlföldum þínum,' -- hún sé sú, sem þú hefir fyrirhugað þjóni þínum Ísak, og af því mun ég marka, að þú auðsýnir miskunn húsbónda mínum." |
| 1M 24:15. | Áður en hann hafði lokið máli sínu, sjá, þá kom Rebekka, dóttir Betúels, sonar Milku, konu Nahors, bróður Abrahams, og bar hún skjólu sína á öxlinni. |
| 1M 24:16. | En stúlkan var einkar fríð sýnum, mey, og enginn maður hafði kennt hennar. Hún gekk niður að lindinni, fyllti skjólu sína og gekk aftur upp frá lindinni. |
| 1M 24:17. | Þá hljóp þjónninn móti henni og mælti: "Gef mér vatnssopa að drekka úr skjólu þinni." |
| 1M 24:18. | Og hún svaraði: "Drekk, herra minn!" Og hún tók jafnskjótt skjóluna niður af öxlinni í hönd sér og gaf honum að drekka. |
| 1M 24:19. | Og er hún hafði gefið honum að drekka, mælti hún: "Líka skal ég ausa vatn úlföldum þínum, uns þeir hafa drukkið nægju sína." |
| 1M 24:20. | Og hún flýtti sér og steypti úr skjólu sinni í vatnsstokkinn, og hljóp svo aftur að brunninum að ausa vatn. Og hún jós vatn öllum úlföldum hans. |
| 1M 24:21. | En maðurinn starði á hana þegjandi, til þess að komast að raun um, hvort Drottinn hefði látið ferð hans heppnast eða ekki. |
Það er mikið og slítandi verk, að brynna mörgum úlföldum og fórnfýsi stúlkunnar og hjálpsemi sýni hvern mann hún hafði að geyma og hversu hjálpsöm hún var.
| 1M 24:22. | En er úlfaldar hans höfðu drukkið nægju sína, tók maðurinn nefhring úr gulli, sem vó hálfan sikil, og tvö armbönd og dró á hendur henni. Vógu þau tíu sikla gulls. |
| 1M 24:23. | Því næst mælti hann: "Hvers dóttir ert þú? Segðu mér það. Er rúm í húsi föður þíns til að hýsa oss í nótt?" |
| 1M 24:24. | Og hún sagði við hann: "Ég er dóttir Betúels, sonar Milku, sem hún ól Nahor." |
Hún var því af sömu ætt og Abraham og talsvert skyldÍsak.
Og hún bætti við:
| 1M 24:25. | Þá sagði hún við hann: "Vér höfum yfrið nóg bæði af hálmi og fóðri, og einnig húsrúm til gistingar." |
| 1M 24:26. | Þá laut maðurinn höfði, bað til Drottins |
| 1M 24:27. | og mælti: "Lofaður sé Drottinn, Guð Abrahams húsbónda míns, sem hefir ekki dregið í hlé miskunn sína og trúfesti við húsbónda minn. Mig hefir Drottinn leitt veginn til húss frænda húsbónda míns." |
Yfirlætisleysi, þakklæti og auðmýkt þessa þjóns gagnvart Guði, sem honum finnst vera fyrst og fremst Guð húsbónda síns, er til fyrirmyndar öllum starfsmönnum Guðs og Jesú Krists á okkar tímum.
Laban bróðir Rebekku er valdameiri en stúlkan. Hann býður þjóninum inn og gefur dýrunum og færði þjóninum vatn til að þvo fætur sína.
| 1M 24:33. | Og matur var fram borinn fyrir hann, en hann sagði: "Eigi vil ég matar neyta fyrr en ég hefi borið upp erindi mitt." Og menn svöruðu: "Tala þú!" |
Ræða þjónsins er athyglisverð, þar sem hann kynnir húsbónda sinn, konu hans og Ísak, soninn, fyrir fjölskyldu hennar. Hann segir frá í hvaða erindum Abraham sendi hann og biður um Rebekku að konu fyrir Ísak son Abrahams húsbónda síns.
Svar Labans og Bedúels er mjög athyglisvert.
| 1M 24:50. | Þá svöruðu þeir Laban og Betúel og sögðu: "Þetta er frá Drottni komið. Við getum ekkert við þig sagt, hvorki illt né gott. |
| 1M 24:51. | Sjá, Rebekka er á þínu valdi, tak þú hana og far þína leið, að hún verði kona sonar húsbónda þíns, eins og Drottinn hefir sagt." |
| 1M 24:52. | Og er þjónn Abrahams heyrði þessi orð, laut hann til jarðar fyrir Drottni. |
| 1M 24:53. | Og þjónninn tók upp skartgripi af silfri og skartgripi af gulli og klæði, og gaf Rebekku, en bróður hennar og móður gaf hann gersemar. |
| 1M 24:54. | Því næst átu þeir og drukku, hann og mennirnir, sem með honum voru, og gistu þar um nóttina. |
Í framhaldi sögunnar sáum við, að reynt er að draga það á langinn að Rebekka fari úr föðurhúsum, en þjónninn sagði:
| 1M 24:56. | [...] "Tefjið mig ekki! Drottinn hefir látið ferð mína heppnast. Leyfið mér að fara heim til húsbónda míns." |
Og Rebekka var spurð:
| 1M 24:58b. | ... "Vilt þú fara með þessum manni?" Og hún sagði: "Ég vil fara." |
| 1M 24:59. | Þá létu þau Rebekku systur sína og fóstru hennar fara með þjóni Abrahams og mönnum hans. |
Rebekka fór ekki ein með þjóninum, heldur fór einnig fóstra hennar með þeim. Blessunaróskirnar sem hún fékk að skilnaði var um niðjafjöld og mikil völd. Og þjónninn fór með Rebekku heim á leið ásamt þernum hennar.
| 1M 24:62. | Ísak hafði gengið að Beer-lahaj-róí, því að hann bjó í Suðurlandinu. |
| 1M 24:63. | Og Ísak hafði gengið út að áliðnum degi til að hugleiða úti á mörkinni, og hann hóf upp augu sín og sá úlfalda koma. |
| 1M 24:64. | Og Rebekka leit upp og sá Ísak. Sté hún þá jafnskjótt niður af úlfaldanum. |
| 1M 24:65. | Og hún sagði við þjóninn: "Hver er þessi maður, sem kemur á móti oss þarna á mörkinni?" Og þjónninn svaraði: "Það er húsbóndi minn." Þá tók hún skýluna og huldi sig. |
| 1M 24:66. | Og þjónninn sagði Ísak frá öllu því, sem hann hafði gjört. |
| 1M 24:67. | Og Ísak leiddi hana í tjald Söru móður sinnar, og tók Rebekku og hún varð kona hans og hann elskaði hana. Og Ísak huggaðist af harmi þeim, er hann bar eftir móður sína. |
Þessi saga sýnir okkur siði og venjur fyrri tíma, trúfesti trúaðs þjóns, handleiðslu Guðs blessun hans í samræmi við það.
Þjónnin er fyrirmynd að trúarlegri þjónustu við Guð, eins og hann var trúr húsbónda sínum, Abraham.