Rómverjabréfið

Þessi kapítuli er beint framhald af yfirlitinu yfir spillinguna meðal heiðingjanna, sem fjallað er um í lok 2. kapítulans. Nú fer Páll að ræða um Gyðingana, sem Guð hafði útvalið og birt vilja sinn í gegnum spámennina og gert við þá sáttmála umskurnarinnar sem trúarsáttmála.

Fyrri spurningunni er svarað í næsta versi. Seinni spurningin vísar til þess, sem sagt var um Gyðingana í kaflanum á undan allt frá 17. versi og útskýrt var í síðasta lestri. Þar var síðast rætt um umskurnina með þessum orðum:

Ekki er sá Gyðingur, sem er það hið ytra á holdinu. En sá er Gyðingur, sem er það hið innra, og umskurnin er umskurn hjartans í anda, en ekki í bókstaf. Lofstír hans er ekki frá mönnum, heldur frá Guði." (V. 28-29.)

Umskurn hjartans í anda er lifandi trú, sem andi Guðs, heilagur andi, kemur til leiðar í hjörtum manna. Í dag er þetta nefnt að frelsast eða að komast til lifandi trúar.

Lítum nú aftur á fyrri spurninguna í 1. versinu: Hvað hefir Gyðingurinn fram yfir? Hér er svarið:

Þetta er bráðabirgðasvar við fyrri spurningunni, því Páll heldur svo áfram hér á eftir til að rökstyðja það svar sem hann hóf í miðjum öðrum kapítula:

Ótrúmennska manna og ranglæti afsannar ekki trúfesti Guðs.

Það kom fram í lestrinum á undan, að lögmálið gat ekki frelsað Gyðingana og í versunum í Róm. 2:25-29, að umskurnin megnaði ekki að frelsa þá. Umskurninni hjá þeim fylgdi ekki umskurn hjartans, sem er trúin á hinn fyrirheitna Messías, þegar hann kom í heiminn.

Nú hafði fyrirheitið ræst í Jesú Kristi, en Gyðingaþjóðin hafnaði honum, -- þar sem hann var ekki líklegur til að vera harðskeyttur herforingi, sem legði undir sig allan heiminn og gerði þá að drottnurum heimsins, -- en festi alla sína von um að frelsast af lögmálsverkum. Í þessari villu sinni höfnuðu Gyðingar fyrirheiti Guðs, þegar þeir heimtuðu, að Jesús yrði krossfestur.

Er þá nokkur furða á, þótt reiði Guðs upptendraðist? Sannar ekki þetta ranglæti Gyðinganna réttlæti Guðs í því að bregðast reiður við?

Í 5. v. lásum við: Hvort mundi Guð vera ranglátur, þótt hann léti reiðina yfir dynja? Páll svarar því í 6. v.: Fjarri fer því. Hvernig ætti Guð þá að dæma heiminn? Það er í samræmi við réttlætiskennd okkar, að brugðið sé hart við skaðlegri lygi og öllu ofbeldi. Guð er ekki bara sannorður, heldur líka réttlátur.

Til þess að misskilja ekki þetta 7. vers, þurfum við að lesa það í samhengi við 4. versið: Guð skal reynast sannorður, þótt hver maður reynist lygari! Hér í 7. versinu setur Páll sig í spor lygarans, eins og hann væri sjálfur lygari, til þess að leggja áherslu á þá reglu sem staðreynd, að þegar lygari verður uppvís að lygi, gagnvart öðrum aðila, sem er Guð í þessu tilfelli, þá varpar það ljósi á Guð honum til dýrðar, að Guð hefur reynst sannorður. Stundum getur slíkt orðið til þess að upphefja lygarann að vissu marki.

Þá er komin fram mótsagnaflækja: Lygarinn gerði gott verk með lygi sinni. Ætti hann samt að dæmast sem lygari -- sem syndari -- hafi hann gert gott verk með lygi sinni?

Með þessum orðum útilokar Páll, að þetta sé kenning hans og samstarfsmanna hans, enda lýkur hann þessari rökfærslu sinni með þessum orðm: Þeir munu fá verðskuldaðan dóm, (þ.e. þeir, sem bera þá þessum óhróðri.)

Allt eru þetta [beinar og óbeinar] tilvísanir í Gt., aðallega sálma Davíðs, sbr. vísanir hér að ofan, sem allar staðfesta að maðurinn sé vonlaus syndari. [Berið þetta vel saman].

Gefið vandlega gætur að þessum tveimur versum, sérstaklega 20. versinu, sem ég [hef hér feitletrað]. Þetta er ekki bara niðurstaða Páls postula, heldur niðurstaða Guðs orðs í heild, eins og sjá má af öllum þessum tilvitnunum.

Þessu mótmæla menn sem líta á syndina sem mismunandi mikil mistök, en ekki alvarleg brot gegn lifandi heilögum og almáttugum Guði, sem aðlagast ekki neinni synd. Mönnum hættir til að flokka syndir í stórar og litlar syndir, -- tala um smásyndir sem meinlausar og stórar syndir sem glæpsamlegar.

Syndin gegn Guði er hvergi flokkuð þannig í biblíunni, en synd sem afbrot gegn mönnum eða þjóðfélaginu er metin til mismunandi hegningar, eins og við þekkjum. Öll synd er synd gegn Guði, þótt hún geti líka verið synd gegn náunganum eða brot á lögum samfélagsins.

Orði synd, merkir að sundra. Í þessu tilfelli er átt við að sundra sambandinum milli mannsins og Guðs. Orðið synd er þýðing á gríska orðinu hamartia, en upphafleg merking þess er að missa marks og er þá átt við að örin missi marks. Þá er meiningin sú, að samfélagið sem Guð ætlaði manninum við sig, hafi misst marks og þar með hafi sambandið slitnað, sundrast, milli Guðs og mannsins.

Með versunum 19-20 hefur Páll kafað til botns í lýsingu á dýpt andlegrar spillingar hins náttúrlega manns. Biblíuskýrandinn Öivind Andersen, guðfræðingur og fyrrverandi skólastjóri Kristniboðs- og biblíuskólans á Fjellhaug í Osló skýrir þetta mjög vel í bók sinni Forklaring til Romerbrevet, útgefið í Osló árið 1972. Ég þýði hér nokkur atriði úr bók hans með hans leyfi:

Allt sem boðorðin krefjast er að finna í tveimur boðorðum:

Elska skalt þú Drottin Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þetta er hið fyrsta boðorð. Annað er þessu líkt: Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig. (Matt. 22:37-38.)

Þetta sýnir hvers boð Guðs krefjast: fullkomleika og syndleysis.

Á sama hátt og þessi boð Guðs eru fólgin í þessum tveimur boðum kærleiksboðorðanna tveggja, eru bönn boðorðanna tíu í 9. og 10. boðorðinu: þú skalt ekki girnast. Það merkir: Þú skalt ekki hafa neina tilhneigingu til ágirndar viðvíkjandi eignarhaldi á verðmætum eða yfirráðum yfir eignum eða fólki.

Þessi tvö síðustu boðorð krefjast því algerrar fullkomnunar og syndleysis.

---

Meðan maðurinn er á einhvern hátt sekur samkvæmt lögmálinu, hefur hann ekki fyrirgefningu Guðs. Skilji maðurinn þetta ekki, skilur hann ekki heldur fagnaðarerindi Jesú Krists. (Þessu til staðfestingar vitnar Ö.A. í 5. Mós. 27:26 og Galatabréfið 3:10):
Bölvaður er sá, er eigi heldur í gildi orðum þessa lögmáls með því að breyta eftir þeim! (5.Mós. 27:26.)
En bölvun hvílir á öllum þeim, sem byggja á lögmálsverkum, því ritað er: 'Bölvaður er sá sem ekki heldur fast við allt það, er í lögmálsbókinni stendur.' (Galat. 3:10.)

Boðorðin verða ekki uppfyllt með breytninni eingöngu. Á það benti Lúther í formála sínum að Rómverjabréfinu:
Þú verður að varast að hugsa um lög Guðs á sama hátt og borgaraleg lög og samþykktir. Borgaraleg lög og samþykktir getur þú uppfyllt með verkum þínum, því þau gera ekki kröfu til annars. Aftur á móti getur þú ekki uppfyllt Guðs lög með breytninni einni saman, því þau krefjast hjarta þíns.

---

Í 2. Kor. 3:6-9 finnum við þriðja svarið, -- og fjórða svarið finnum við í Gal. 3:21-22:
Er þá lögmálið gegn fyrirheitum Guðs? Fjarri fer því. Ef við hefðum fengið lögmál, sem veitt gæti líf, þá fengist réttlætið vissulega með lögmáli. En ritningin segir, að allt sé hneppt undir vald syndarinnar, til þess að fyrirheitið veitist þeim, sem trúa, þ.e. fyrir trúna á Jesú Krist.
Hér kemur það skýrt fram, að lögmálið er gefið til þess að maðurinn skuli taka á móti fagnaðarerindinu í trú og frelsast fyrir það. Hlutverk lögmálsins er fólgið í því að leggja allt undir synd. Gerist það ekki, fær fólk ekki skilið né tekið á móti fagnaðarerininu og komist til trúar við það.

Hvaða áhrif hefur lögmálið á mismunandi fólk? Þótt það í aðalatriðum verki á einn veg, virkar það mismunandi á hinar ólíku manngerðir.

Í fyrsta lagi eru það menn, sem með ósnortnu hjarta fylgja boðum Guðs. Meðal þessara manna var Páll postuli áður en hann mætti Kristi. Eg lifði einu sinni án lögmáls (Róm. 7:9). Þetta merkir alls ekki að hann þekkti ekki lögmálið fræðilega. Páll kunni lögmálið utan bókar um þetta leyti. Já, ekki bara það. Hann var óásakanlegur gagnvart því, mannlega talað. Hann mótaði allt sitt líf eftir boðum þess og bönnum og auk þess sem hamnn miðaði gerðir sínar við kærleiksboðorðið, því það var háttur faríseanna. Samt gefur hann sér þann vitnisburð, að hann hafi lifað án lögmáls. Það stafar af því, að hann hafi aldrei staðið augliti til aulitis við heilagleika Guðs í gegnum lögmálið. Það gerðist fyrsta daginn, sem hann mætti Jesú.

Þannig er það með marga í dag. Þeir segjast gera eins vel og þeir geta. Þeir sjá ekki, að enn hefur aldrei komið fram mannlegur maður, sem hefur gert eins vel og hann getur. Þeir sjá ekki ástand sitt í ljósi Guðs orðs. Þeir sjá ekki hinar raunverulegu kröfur lögmálsins. Lögmálið veitir þeim meira eða minni ánægju. Þeir álíta, að þeir lifi eftir Guðs vilja og njóta þess. Þeir skilja ekki, að með því setja þeir von sína á það sem ásakar þá frammi fyrir Guði. (Sjá Jóh. 5:45.)

Gagnvart kröfu lögmálsins um syndleysi og fullkomnun segja þeir: Það er ekki hægt að taka slík orð bókstaflega, -- það er ekki á neins færi að vera þannig. Þeir viðurkenna, að hafa náð skammt á margan hátt, en hugga sig við það, að Guð muni fyrirgefa þeim vegna Jesú Krists, það sem þeir réðu ekki við.

Engir eru eins langt burtu frá Guði og þessir menn, og til engra manna er eins erfitt að ná með fagnaðarerindið. Þeir vísa frá sér þeim orðum, sem benda á þörfina fyrir að frelsast. Þessir menn vilja oft fara eftir áminningum biblíunnnar til hinna kristnu og telja að þar með séu þeir kristnir. Þeir skynja ekki, að til þess að lifa eftir áminningunum þarf einstaklingurinn fyrst að vera endurfæddur, hafa hlotið alveg nýtt líf.

Þessu verður best lýst með samlíkingu, sem menn hafa búið til -- með spurningunni:
"Þótt api sé þjálfaður til að haga sér eins og maður, verður þá apinn að manni við það að haga sér eins og maður?"
Svarið er augljóst. Við spyrjum áfram:
"Verður náttúrlegur maður kristinn við það að haga sér eins og kristinn maður?"

---

Allt annað gerist við það sem við köllum annað stig áhrifa lögmálsins á menn.

Postulinn lýsir því þannig í Róm. 7:9:
...en er boðorðið kom, lifnaði syndin við, en ég dó.
Allt í einu finnur maðurinn, að Guðs orð hittir samvisku hans og hjarta. Oft er það einhver sérstök synd, sem verður honum alvörumál. Allt í einu verður manninum þetta ljóst: "Ég get ekki lifað áfram eins og ég hefi gert."

Maðurinn stendur frammi fyrir vali. Standi hann gegn þessu, lýkst það síðar upp fyrir honum, að hann hefur brugðist sannleikanum. Flestir beygja sig og taka á sig það sem þeir hafa sannfærst um. Þá verður þeim það full alvara að taka Guðs orð alvarlega. Síðan fara þeir að haga lífi sínu eftir Guðs orði. Fyrst um sinn verður þeim það léttir, af því að þeir vilja þetta sjálfir. En að varir ekki lengi. Þeir komast að raun um, að þeir elska syndina, hafi hvatir til að blekkja og eru ekki eins heiðarlegir gagnvart Guði og þeir ættu að vera. Þetta verður þeim meira og meira snúið og erfitt og að lokum vita þeir ekki sitt rjúkandi ráð.

---

En þá komum við að því, sem við köllum þriðja stigið í áhrifum lögmálsins á manninn: Hann missir algerlega trúna á sjálfan sig! Það fer fyrir honum eins og Páll segir:
Ég dó. Og boðorðið sem átti að verða mér til lífs, það reyndist verða mér til dauða, (Róm. 7:10.).
Þá er það fullkomnað sem stendur í Gal. 2:19:
Því að af völdum lögmálsins er ég dáinn lögmálinu, til þess að lifa Guði.
Það merkir ekki, að við deyjum af áhrifum lögmálsins, andlega talað, en það sýnir okkur hvað við höfum verið fram að þessu, en höfum ekki gert okkur grein fyrir: Í sjálfum okkur getum við aldrei staðist frammi fyrir Guði, og við höfum ekkert í okkur sjálfum til að vera kristin. Þegar það hefur gerst, hefur lögmálið náð markmiði sínu.

Þannig er umsögnin frá 1. kap. 18.v. til 3. kap. 20. v. neikvæð sönnun þess, að aðeins fagnaðarerindið er kraftur Guðs til hjálpræðis, hverjum þeim sem trúir. Það er það, sem Rómverjabréfið fer nú að sanna. (3. Ö.A. bls. 46-52.)