FILIPPÍBRÉFIÐ

Ég sem rita þessar biblíuskýringar, er ekki sérfræðingur né guðfræðingur, heldur kennari, leikmaður og áhugamaður fyrir Guðs orði.

Ég kynni þetta rit fyrst með þýðingu úr fræðiritinnu: ILLUSTRERT NORSK BIBELLEKSIKON, útg. í Osló 1969. Tilvitnun í það rit merki ég innan sviga 1. Leks A eða B og blaðsíðutal. Ég set síðan fram minn skilning á efninu, eftir að hafa lesið skýringar eftir sérfræðinga. Ég þýði fyrst yfirlitsrit þeirra yfir bréfið. Ég styðst líka við skýringar á bréfinu eftir Tormod Vågen fyrrverandi forseta norska kristniboðssambandsins (Norsk Lutersk Missionssamband), en hann var kennari minn um tíma í Noregi.
Það er von mín og bæn, að þeir sem lesa þessar skýringar, megi af því hljóta uppbyggingu trúarinnar á Jesú Krist, frelsara okkar.

Björgvin Jörgensson.

FILIPPÍBRÉFIÐ

Filippíbréfið er í röð bréfa Nt. hið sjötta, en er sennilga tíunda safnaðarbréf Páls. Í inngangsorðunum kemur fram, að bréfið er frá Páli til allra heilagra í Filippí í Kristi Jesú ásamt biskupum þeirra og djáknum. (1:1.)

Tímóteus er með honum í að senda bréfið. Hann hefur því verið um þetta leyti hjá postulanum og hefur því sennilega verið bréfritarinn.

Filippísöfnuðurinn var fyrsti söfnuðurinn sem Páll stofnaði í annarri kristniboðsferð sinni, í fyrsta skipti sem hann steig fæti í Evrópu. En fyrsti kristni söfnuðurinn í Evrópu hefur líklega orðið til í Róm, sennilega fljótlega eftir hvítasunnuvakninguna, þegar Pétur postuli hélt sína miklu ræðu og skírði fyrstu mennina til Krists eða til kristinnar trúar. (Sjá:Post. 2:14-42.)

Í Filippísöfnuðinum munu aðallega hafa verið Grikkir, ásamt nokkrum Rómverjum, þar sem Filippí var rómversk nýlenda. Gyðingar munu hafa verið margir í söfnuðinum. [Aths. 1] Gyðingar í dreifingunni settust gjarnan að í verslunarborgum, en Filippíborg var ekki slík borg, þótt hún væri við Eyjahafið og í aðallandleiðinni milli Eyjahafs og Adríahafs. Í borginni var ekki heldur neitt samkunduhús Gyðinga, (sbr. Post. 16:12. o.n.v.).

Það var sérstakt samband og gagnkvæmt traust á milli Filippísafnaðarins og Páls. Það gæti hafa stafað af því, að Lúkas hefur sennilega verið forstöðumaður safnaðarins í seinni tíð. Þetta nána samband kemur strax í ljós í innganginum að þessu bréfi. Hér þarf Páll ekki að kynna sig sem postula, eins og í hinum bréfunum. Hann og Tímóteus eru bara þjónar Krists. Það er líka sérstakt, að í þessu bréfi heilsar hann sérstaklega tilsjónarmönnum safnaðarins, biskupum og djáknum.

Bréf Páls er einlægt, skrifað til vina og andlegra barna hans, og hann talar þar nánar um persónuleg mál, en í öðrum bréfum. Filippísöfnuðurinn var líka eini söfnuðurinn, sem gerði Páli grein fyrir tekjum og útgjöldum -- eini söfnuðurinn, sem Páll þáði af fjárhagslegan stuðning. Hann óttaðist ekki að söfnuðurinn mundi misskilja ástæðurnar hans sem kristniboða. Strax í annarri kristniboðsferð hans höfðu Filippímenn veitt honum þrisvar slíka hjálp (2. Kor. 11:9; Filipp. 4:15 og 1:5.). Og nú hafði hann í fjórða skiptið fengið gjafir frá þeim, sendar með starfsmanni safnaðarins, Epafródítusi, já ekki bara það, heldur hafði þessi Filippíbúi, sem Páll kallar bróður, samverkamann og samherja, meira að segja aðstoðað Pál í fangelsinu. Þá hafði hann orðið fársjúkur og postulanum hafði þótt rétt að senda hann heim. Þetta höfðu Filippímenn frétt og treystu honum í einlægni. (2:25-30.)

Þá vitum við bakgrunn Filippíbréfsins. Páll notar tækifærið að senda þessum kæra söfnuði bréf, bæði til þess að biðja þá um að taka við sér sem sendimanni Jesú, og til þess að þakka fyrir þá gjöf, sem þeir ætla að senda hann með. (2:29 o.n.v.) og hafði glatt hann, (4:10 o.n.v.).

Eftir ávarp og blessunaróskir þakkar postulinn Guði fyrir Filippíumennina vegna samfélags þeirra í starfinu með honum og fullvissu um að hann sem byrjaði í þeim góða verkið muni fullkomna það allt til dags Jesú Krists.

Postulinn hefur þá í hjarta sér og þráir þá alla til dags Krists. Söfnuðurinn er alltaf í bænum hans og það sem Páll biður fyrst og fremst um, er að þeir megi verða ríkari af þekkingu og dómgreind, svo að þeir geti metið hluti rétt sem máli skipta og séu ámælislausir til dags Jesú Krists.

Síðan greinir hann þeim frá því sem hann hefur orðið að líða í fangelsinu vegna fagnaðarerindisins. Það er orðið kunnugt hjá lífverði keisarans, að hann er enginn glæpamaður og er í hlekkjum vegna trúarinnar á Jesú Krists. Þetta hafi bræðurnir í Kristi líka sannfærst um, og hafi þannig metið hlekki hans. Postulinn er hindraður í að boða fagnaðarerindið, en gleðst yfir að það er samt boðað, þótt það sé ekki gert á réttum grundvelli.

En bréfinu er ætlað fleira. Páll vill hughreysta þá viðvíkjandi eigin ástandi og hann finnur hvöt hjá sér að senda þeim aðvörunarorð til safnaðarins viðvíkjandi villukennendunum. Mál hans hefur enn ekki verið tekið fyrir í Róm. Frá mannlegu sjónarmiði veltur þar á lífi eða dauða. Sjálfur vildi hann helst fara héðan og vera með Kristi, en hann hefur fullvissu um, að Drottinn hafi enn not fyrir hann sem vitni fyrir sig, og að hann muni fá að sjá þá aftur.

Söfnuðurinn hafði líka greinilega þrengingartíma. Páll hvetur þá til að lifa lífi sínu eins og sæmir fagnaðarerindi Krists og að láta ekki mótstöðumennina hræða sig, heldur að líta á það sem náð að fá að líða vegna Jesú.

Innbyrðis eiga þeir að leggja kapp á samstöðu og einingu og gera ekkert af öfund eða þrætugirni eða til eigin upphefðar, heldur að virða hverir annan eins og sjálfa sig -- ekki að líta á sitt eigið, heldur það sem öðrum er fyrir bestu.

Þeir eiga að vera með sama hugarfari og Kristur Jesús var, því að hann fór ekki með það sem feng sinn að vera Guði líkur. Hann svipti sig öllu, tók á sig þjóns mynd og varð mönnum líkur. Hann kom fram sem maður, lægði sjálfan sig og varð hlýðinn allt fram í dauða, já, dauða á krossi.

Í kristnu lífi sínu mega þeir ekki vera aðgerðarlausir, heldur vinna að sáluhjálp sinni með ugg og ótta. Meðal rangsnúinnar og gjörspilltrar kynslóðar eiga þeir að koma fram sem ljós í heiminum með því að halda fram orði lífsins.

Postulinn ítrekar von sína um, að hann fái bráðlega að koma til þeirra, en fyrst ætli hann að senda Tímóteus og auk þess muni þeir fá Epafródítus til sín. Síðan fá þeir aðvörun við villukenningum Júdaistanna, sem boða umskurn -- einnig fyrir heiðing-kristna menn -- og gegn frjálshygju-villukennendum, sem mæla ákaft fyrir falskri frelsisboðun, og hafa magann fyrir guð.

Hann bendir á sjálfan sig til eftirbreytni. Allt það sem honum fannst áður vera ávinningur, álítur hann nú vera tjón hjá þeim yfirburðum að þekkja kraft upprisu hans og samfélag við þjáningar hans. Markmið postulans er að líkjast honum í dauða hans og að hann geti náð fram til upprisunnar frá dauðum. Páll álítur sig ekki sjálfan fullkominn, heldur keppir hann eftir því sem framundan er um leið og hann gleymir því sem að baki er. Hann biður lesendurna að fylgja dæmi sínu í þessu.

Filippíbúar voru rómverskir borgarar og voru dálítið stoltir af því. Þeir ættu því að minnast þess, að himnesku borgararéttindin eru meira virði. Sá sem er borgari hjá Guði í ríki hans fær skipt á niðurlægingarlíkama sínum í dýrðarlíkama, þegar Kristur kemur aftur sem frelsari.

Eftir áminningu til tveggja nafngreindra kvenna í söfnuðinum, biður postulinn lesendurna að gleðjast í Drottni og hafa engar áhyggjur. Þess í stað eigi þeir að hugfesta allt sem satt er og göfugt, hreint og rétt og gjöra það sem þeir hafa lært hjá honum. Hann þakkar síðan hjartanlega fyrir góðar gjafir, sem þeir hafa enn á ný sent honum, og Guð muni blessa þá fyrir.

Bréfinu lýkur svo með kveðjum frá bræðrunum, sem hjá honum eru.

Filippíbréfið er persónulegasta bréf Páls. Það er mikið yndi yfir þessu bréfi.

(2. Leks., bls, 71-72 X4. B.J. þýddi.)

Í öðrum bréfum Páls kynnir hann sig í upphafi sem postula Jesú, en hér þarf hann þess ekki og kynnir sig og hinn unga samstarfsmann sinn sem þjóna Jesú Krists. Eiginlega stendur í frumtextanum þrælar Jesú Krists. Orðið djákni er hér nýtt orð, sem merkir líka þjónn.

Með því að nefna sig og Tímóteus þræla Jesú Krists, er hann ekki að gera lítið úr sér og vini sínum og starfsbróður, heldur [er hann að lýsa yfir] að þeir hafi báðir gefið Jesú líf sitt til hvers konar þjónustu. Þeir séu eign Jesú Krist, eins og húsbóndi á þessum tímum átti þræla og gat gert við þá það sem honum sýndist. Þá afstöðu þurfum við að hafa til Jesú, þegar við gefum honum hjarta okkar, að hann megi gera við okkur það sem hann vill.

Allir, sem hafa helgað Jesú líf sitt eru heilagir. Það merkir ekki að þeir séu gallalausir né fullkomnir, heldur að þeir séu verkfæri Drottins Jesú og að Jesús starfi í þeim. Í heilagri skírn hefur Jesús tekið við einstaklingnum, hver sem hann er, en einstaklingurinn hefur alltaf möguleikann á því að slíta sambandið við Jesú Það getur gerst á tvennan hátt:

• Í fyrsta lagi með því að syndga, en ef hann játar synd sína fyrir honum og biður hann um fyrirgefningu, tekur Jesús hann að sér aftur og þá er syndarinn orðinn reynslunni ríkari og sterkari á svellinu gagnvart sömu freistingunni.
• í öðru lagi með því að slíta öllu trúarsambandi við Jesú, hætta að biðja hann eða leita til hans. Vilji hann ekki kannast við synd sína og biðja fyrirgefningar, er hætt við að hann falli frá trúnni. Eins fer með syndara, sem aldrei leita samfélags við Jesú, þótt þeir séu skírðir inn í söfnuð hans.

Fráfall þeirra getur orðið varanlegt. Það þarf því stundum mikið til svo að menn sjái syndir sínar og snúi sér til Jesú og gefist honum í einlægni.

Kristileg félög og starfsmenn þeirra vinna oft mikið og gott starf til þess að ávinna menn fyrir Jesú Krist, að þeir af öllu hjarta gefist honum. Frelsunin er einstaklingbundin.

Sá sem frelsast, öðlast fyrirgefningu og frið í hjarta, frið, sem hann hefur í hjarta sínu lengi þráð og leitað eftir, en ekki fundið, af því að þann frið er ekki að finna í skemmtanalífi heimsins.

Allir sem eru skírðir og leita samfélags við Jesú í bæn eru heilagir. Andstæðingar kristindómsins gera það orð að háðsyrði eða skammaryrði. En það er hið mesta hrósyrði. Páll notar það hér um alla hina kristnu í Filippí. í 1. versinu.

Síðan heilsar Páll söfnuðinum með bæn um náð og frið, frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.

Allir menn þrá frið í hjarta, en fæstir gera sér grein fyrir því að hinn sanni friður er óverðskulduð gjöf frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Þeir sem eiga lifandi trú þekkja þennan frið, og eigir þú hann ekki, þá skalt þú vita, að Jesús þráir að taka þig að sér og veita þér þennan frið. En það er á þínu valdi að taka við honum.

Á þessum tíma var ekki farið að kalla menn kristna, heldur voru þeir oft kallaðir hinir heilögu, þ.e. hinir fráteknu fyrir Guð. Um þá heilögu segir Páll, að þeir séu í Kristi. Það merkir að þeir séu helgaðir Drottni í heilagri skírn. Þá má líka segja að heilagur andi búi í þeim og að Guð og Jesús verki í þeim.

Í þessu fyrsta versi eru líka nefndir biskupar og djáknar. Það voru tilsjónarmenn í söfnuðunum og það fyrirkomulag átti upptök sín í söfnuðinum í Jerúsalem á fyrstu árum kristninnar. (Post. 6:1-6.)

Nokkru seinna mun biskup hafa verið valinn sem forstöðumaður safnaðarins í Jerúsalem. Sá sem fyrstur var valinn í það starf, var Jakob, elsti bróðir Jesú, en hann og allir hans bræður urðu kristnir eftir upprisu Jesú frá dauðum. Hinir bræðurnir munu hafa starfað sem kristniboðar eins og postularnir. (Sjá 1. Kor. 9:5.)

Biskuparnir voru á þessum tímum yfirmenn yfir tilsjónarmönnum, sem settir voru yfir allstóra hópa skírðra, kristinna manna. Stefán hinn fyrsti píslarvottur kristninnar var slíkur tilsjónarmaður eða hópstjóri. (Post. 6. og 7. kap.)

Tilsjónarmennirnir munu hafa verið kallaðir djáknar. Þeir sáu um margs konar þjónustu í söfnuðunum, ekki síst við matarúthlutun meðan sá háttur var hafður á í frumsöfnuðinum í Jerúsalem. Þeirra var alltaf þörf í söfnuðunum eftir að það breyttist og líka í söfnuðum meðal heiðing-kristinna manna í starfi Páls postula.

Þarna mun vera að finna fyrstu fátækrahjálp í heiminum, sem ekki var aðeins fjölskyldumál. Hinir kristnu voru eins og ein fjölskylda.

Þeir hafa líklega líka séð um að söfnuðurinn í Filippí styrkti Pál til starfsins, þar sem Páll minnist þeirra svo rækilega og sendir þeim þakklæti sitt í upphafi bréfsins. Postularnir völdu fyrstu djáknana, en seinna sáu öldungar safnaðanna um að útnefna djákna.

Starfsheiti öldunganna var á grísku presbyter, en af því orði er komið orðið prestur.

Í öðru versinu er sjálf kveðjan. sem Páll heilsar söfnuðinum með. Orðin náð og friður fela í sér kjarna fagnaðarerindisins. Náðin er hinn óverðskuldaði kærleikur Guðs, sem honum er ljúft að veita syndaranum með fyrirgefningu allra synda hans og með eilífu lífi. Friðurinn er afleiðing náðarinnar í hjartanu, friður góðrar samvisku í Guði, segir Tormod Vågen í skýringum sínum.

Það var fyrir sérstaka köllun frá Guði, sem Páll hóf kristniboð í Evrópu.

Í innganginum að þessum biblíulestrum, lásum við aðdragandann að því, þegar Páll kom frá borginni Tróas í Litlu-Asíu til borgarinnar Filippí í Makedóníu, sem nú heyrir undir Grikkland.

Á bænastund sem Páll hafði þar með samstrfsmönnum sínum, þeim Sílasi, Tímóteusi og Lúkasi, hlustað á þá kona, sem hét Lýdía. [Aths. 2] Hún tók trú og allt hennar heimafólk og lét skírast.

Þarna störfuðu þeir talsverðan tíma. Þarna voru þeir settir í fangelsi og í fangelsinu sungu þeir Guði lofsöngva. Þá gerðist það undur, að dyr fangelsisins opnuðust og fjörtarnir féllu af þeim.
Fangavörðurinn, sem vaknaði við þetta, hélt að fangarnir væru flúnir og ætlaði að fyrirfara sér. En Páll kallaði til hans og kom í veg fyrir það. Fangavörðurinn snerist til trúar, tók skirn og allt hans heimafólk. Þar með eru auðvitað talin öll börn heimilisins, en á slíkum stórum heimilum voru líka börn á ýmsum aldri. (Sjá Post.16:11-40.)

Í Filippí varð síðan til virkur söfnuður, sem ávann aðra til lifandi trúar á Jesú Krist.

Þegar þetta bréf er skrifað, mun Tímóteus hafa verið orðinn biskup safnaðarins. Þakklæti Páls til þessa safnaðar, sem birtist í versunum 3-6 á sér því djúpar rætur í sérstökum kærleika til þessa safnaðar. Það kemur fram í næstu versum:

Þetta er glöggt einkeni hins kristna kærleika til allra sem eru raunverulegir bræður og systur í Drottni. Minningin um þá vekur lofgjörð og bæn til Guðs eins og hjá Páli. Þennan kærleika þekkir þú af eigin reynslu, þegar þú hefur áunnið einhvern eða einhverja til trúarinnar í Jesú Krist. Sá kærleikur er ástúð Krists í hjarta hins trúaða manns.

Elska með þekkingu á Guðs orði og Guði sjálfum mótar dómgreindina til þess að meta rétt það sem máli skiptir í lífinu og sérstaklega það sem snertir lífið í samfélaginu við Jesú Krist. Slíkt trúarlíf leiðir til hreinleika í allri breytni og auðgar til enn helgaðrar breytni, sem er ávöxtur andans í réttlæti sem fæst fyrir samfélagið við Jesú Krist, Guði til dýrðar. Að þessu eigum við líka að keppa.

Okkar heitasta bæn ætti því að vera bæn um elsku til Jesú Krists, sem felur í sér elsku til þeirra sem Jesús elskar og sendir okkur til með fagnaðarerindið og til að líkna, hugga, uppörva, leiðbeina og hjálpa svo að Jesús komist að í hjörtum þeirra til að vinna þar sitt verk. Það verður þér til hamingju og bæði þér og öðrum til blessunar.

Það er augljóst, að djörfung og gleði Páls í fangelsinu hefur borið vitni um að í trúnni átti hann lífsgleðina og hamingjuna í hjartanu -- hamingjuna sem allir eru að leita að -- líka hermennirnir og fangaverðirnir sem gættu Páls.
Þetta hefur vitnast til hinna trúuðu í Róm, sem lítið þekktu til starfa Páls og virðast hafa verið tortryggnir gagnvart honum, þegar hann boðaði þá til sín í fangelsið og reyndi að upplýsa þá um fagnaðarerindið. Hann var þá í fangelsi í tvö ár í Róm, en hafði leyfi til að taka á móti þeim, sem til hans komu. (Post 28:17-29.)

Það er augljóst að gleði Páls vegna samfélagsins við Jesú Krist í fangelsinu hefur verið sannur vitnisburður um verðmæti trúarinnar sem hinir áttu ekki.
Ef við erum glöð í trúnni, eigum við ekki að leyna því, en aðstæður afmarka á hvern hátt við getum látið þá gleði og hamingju í ljós.

Hér lýsir Páll tvenns konar manngerð, sem prédika Krist, en með mismunandi hugarfari:

1. Þeir sem prédika af góðum hug -- vilja gott með því, en eru sjálfir fullir öfundar og þrætugirni. Innihald fagnaðarerindisins gat verið að mestu rétt, en afstaða þeirra til Páls og fagnaðarerindisins var blendin. Þeir viðurkenndu að Páll boðaði fagnaðarerindið rétt og væri því til varnar, en þá vantaði sjálfa kærleikann til Krists. Þetta gerist líka á okkar dögum.
2. Svo eru hinir, sem prédika Krist af eigingirni og ekki af hreinum hug, heldur annað hvort af öfund til Páls, eða þeim finnst hann skyggja á sig, því að þeir vilja vera í sviðsljósinu.

Á okkar tímum hafa komið fram menn, sem prédika Krist með miklu hávaða og látum og öllum tiltækum tæknibrellum, til þess að auðgast á því. Þetta eru vafasamir boðendur. Páll metur meira að Kristur er boðaður en óþægindin af óvild annarra.

Allir boðendur fagnaðarerindisins eru í sviðsljósi gagnrýninnar. Hvað segir Páll um það?

Erfiðleikana og óþægindin, sem Páll hefur af óvönduðum mönnum, þar sem hann er í fangelsi og hafa afskipti af honum metur hann sem trúarreynslu og honum til trúarstyrkingar vegna þeirra fyrirbæna sem beðnar eru fyrir honum í kristnu söfnuðunum og þó sérstaklega í söfnuðinum í Filippí.

Sjáið hvað fyrirbænin fyrir starfsmönnum fagnaðarerindisins er þeim mikils virði -- og sjálfsagt allar fyrirbænir, sem beðnar eru af heilum hug.

Páll lýsir því hér, að trúaðir menn hafa sína galla, sem valda erfiðleikum í kristnu samfélagi.

Hugsum við svona til þess að fara héðan af jörðinni til Guðs? Hvers vegna ekki? "Yðar vegna er það nauðsynlegra, að ég haldi áfram að lifa hér á jörðu. Og í traust þess veit ég, að ég muni lifa og halda áfram að vera með yður öllum, yður til framfara og gleði í trúnni. Þegar ég kem aftur til yðar, getið þér vegna mín enn framar hrósað yður í Kristi Jesú." (V. 24-26.)

Það er rétt að skjóta því hér inn, að Páli varð að ósk sinni.Eftir að hann losnaði úr fangelsinu um nokkra ára skeið, kom hann til hinna ýmsu safnaða, en lenti aftur í fangelsi í Róm á dögum Kalígúla keisara ásamt Pétri postula, en því lauk með aftöku þeirra beggja.Páll var hálshöggvinn, því hann var rómverskur borgari, -- en Pétur krossfestur með höfuðið niður að beiðni hans, segir sagan um aftökur þeirra.

Þetta skrifar Páll í fangelsi. Hann metur söfnuðinn meira en sitt eigið líf. Þetta er kærleikur Krists í þjóni hans. Umhyggja hans fyrir hinum trúuðu vinum sínum og traustið á umhyggju Guðs fyrir þeim, er Páli meira virði en eigið líf hér á jörð, þótt hann hlakki til að fara héðan og vera með Kristi í dýrðinni hjá honum.

Þetta er hin sanna, kristilega umhyggja og fórnarlund, sem minnir á hina fullkomnu fórn Jesú Krists. Þar sem sannur kærleikur ríkir, finnst fórnarlund í líkingu við þetta, t.d. hjá foreldrum gagnvart barni sínu, en hér er fórnarþjónustan sprottin af kærleika Krists til frelsunar mönnum og varðveislu í lífinu í trúnni hér á jörð.

Þetta ætti að vera grundvallarregla fyrir allt kristið fólk, en unga, trúaða fólkið þyrfti sérstaklega að keppa eftir því að lifa samkvæmt þessari ráðleggingu Páls.