Messías
Libretto

Messías er án efa sérstæðasta verk Hendels. Mér hefur það orðið til mikillar blessunar og reyni ég að ná að hlusta á allt verkið um flestar stórhátíðar, einkum um jól og páska. Tónlistin ein og sér er stórkostleg, en með því að fylgjast með textunum, leiðir tónlistinn mann á djúpar trúarlegar slóðir með upprifjun—beint upp úr texta Biblíunnar—af lífi Jesú og dauða hans með upphafi í spádómum um fæðingu hans og enda í sigri upprisunnar frá dauðum. Þess vegna hef ég tekið saman fyrst umfjöllun um uppruna verksins eftir nokkrum heimildum og síðan biblíutextana á íslensku og ensku.

Árið 1741 fékk Hendel heimboð frá jarlinum í Devonshire, sem jafnframt var settur yfir Írland, um að heimsækja Dublin og halda nokkra konserta þar. Hendel var orðinn þreyttur á London og minnkandi vinsældum sínum þar og þar sem í Dublin var að finna marga ríka tónlistar­unnendur, leist honum vel á hugmyndina. Hvenær ársins þetta var er óvíst, en líklegt er að grunnurinn að Messíasi hafi verið skrifaður 14. ágúst til 22. september 1741, en Hendel virðist hafa skrifað Messíasi og Samson um sama leyti. Samson lauk hann í endaðan október.

Það var prestur og fræðimaður að nafni Charles Jennens sem Hendel fékk til að setja saman texta við óratoríuna. Jennens var mikill aðdáandi Hendels og hafði unnið með honum töluvert áður. Hvort eða hversu mikið Hendel sjálfur skipti sér af textanum er óvíst, eða hvort Jennens notaði aðstoðarmenn við ritunina. Textinn er að mestu tekinn óbreyttur upp úr King James Version (þýðingunni, sem kennd er við Jakob Englandskonung I (Skotlandskonung VI), en Jennes breytir honum á nokkrum stöðum, líklega til þess að fá betra flæði í textann eða til þess að laga hann að tónverkinu.

Jennens tekur saman efnissamstæður úr gamla og nýja testamentinu og skiptir verkinu upp efnislega í þrjá hluta, sem varða:

1. fæðingu Jesú,
   • spádómar um hjálpræðið
   • spádómar um komu Messíasar
   • spádómar um meyfæðinguna
   • englarnir birtast fjárhirðunum
   • endurleysandi kraftaverk Jesú
2. pínu og dauða Jesú,
   • endurlausn fórnarinnar
   • háðsyrðin, líkamlegir áverkar og kvöl á krossinum
   • förin til heljar og upprisan frá dauðum
   • Guð opinberar Jesú fyrir himnunum
   • Hvítasunna, tungutalið, upphaf kristniboðs
   • viðbrögð heimsins og fursta hans
   • Sigur Guðs
3. upprisu Jesú og spádómur um upprisu trúaðra.
   • fyrirheiti um líkamlega upprisu og friðþægingu vegna falls Adams
   • dómsdagur og hin almenna upprisa
   • sigur yfir dauða og synd
   • lofgjörð til handa lambinu sem slátrað var

Hér að neðan eru textarnir skv. íslensku biblíuþýðingunni frá 1981 með textum Jennens skáletruðum hægra megin. Rétt er að hafa í huga að tölusetning versa er önnur í ensku þýðingunni. Munar þar iðulega einu versi.

Frumflutningur verksins var í Dublin þann 13. apríl 1742, en hann var haldinn til styrktar bágstöddum. Vegna þess hve salurinn var lítill, var sent út dreifibréf þar sem konur, sem ætluðu að mæta, voru hvattar til þess að skilja hin efnismiklu undirpils eftir heima og karlmenn voru hvattir til að skilja sverð sín eftir heima líka.

Upphaflega útgáfa verksins var skrifuð fyrir litla strengjasveit, trompet og timpani, sem voru e.k. pákur eða ketiltrommur. Einnig reiknaði hann með litlum kór og einsöngvurum, sem yfirleitt sungu með í kórnum líka. Þannig útgáfu er að heyra t. d. með Scholars Baroque Ensemble hjá Naxos. Þar er einnig reynt að styðjast við hljóðfæri þess tíma og stíl, sem best kemur fram í að ekki er notað vibrató á strengjahljóðfærin.

Nánari upplýsingar er víða að finna, en þetta eru vefir sem ég hef stuðst við auk ritaðra upplýsinga:
Almenningsútvarp Minnesota, grein nr. 9912 um Messías.
Grein um merka andans menn í Christianity Today.